Niewiele już pozostało na Górnym Śląsku miejsc, w których można dotknąć historii. Rybnicka Zabytkowa Kopalnia "Ignacy" z pewnością do nich należy.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

fot. M.Koczy
fot. M.Koczy 

Założona w 1792 roku i funkcjonująca do początku lat 90. XX wieku najstarsza na ziemi rybnickiej kopalnia węgla kamiennego, nosząca niegdyś nazwę „Hoym", została w ostatnich latach gruntownie zrewitalizowana, stanowiąc dziś modelowy przykład przywracania mieszkańcom industrialnego dziedzictwa. To tu możemy zobaczyć urządzenia i maszyny, które kiedyś umożliwiały kopalni fedrunek, a dziś odeszły do lamusa. Wieże szybowe, parowe maszyny wyciągowe, budynek nadszybia i sprężarkownia – już same nazwy brzmią intrygująco... Na terenie Zabytkowej Kopalni Ignacy organizowanych jest wiele imprez o różnorodnym charakterze. Inscenizacje, wystawy, pokazy, koncerty czy zloty, to tylko nieliczne wydarzenia, w których każdy chętny może uczestniczyć. Odwiedziny w tym miejscu nabierają szczególnego wymiaru, gdy na terenie kopalni odbywają się imprezy w ramach „Industriady".

fot. M.Koczy
fot. M.Koczy 

REWITALIZACYJNA REWOLUCJA

Rewitalizacja Zabytkowej Kopalni „Ignacy" była możliwa w dużej mierze dzięki dofinansowaniu z funduszy Unii Europejskiej i budżetu państwa. Kolejne kopalniane przestrzenie były odnawiane sukcesywnie – zmodernizowano wieżę ciśnień oraz budynki stolarni, sprężarkowni, maszynowni szybów „Głowacki" i „Kościuszko".

fot. M.Koczy
fot. M.Koczy 

Atrakcją dla zwiedzających jest możliwość wspięcia się na wieżę ciśnień, której adaptacja na cele turystyczno-rekreacyjne rozpoczęła się w 2006 roku. Dzięki prowadzonym pracom turyści mogą po 222 schodach wejść na wieżę widokową, z której rozpościera się widok na infrastrukturę zabytkowego kompleksu. Wieża ma wysokość 46 m, co po zsumowaniu z wysokością bezwzględną terenu daje najwyższy w okolicy punkt, z którego możliwa jest obserwacja panoramy Rybnika i sąsiednich miast, a przy ładnej pogodzie – pasm górskich.

W 2015 roku przy wsparciu środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 Miastu Rybnik udało się wyremontować dawną stolarnię i maszynownię Szybu Głowacki. W budynku znajduje się wystawa wraz z dwucylindrową parową maszyną wyciągową o mocy 520 KM z 1900 roku. Zabytek wyprodukowany został w Hucie Wilhelma w Szprotawie (dawn. Wilhelmshütte Eulau bei Sprottau), czyli późniejszych Dolnośląskich Zakładach Odlewniczych. Budynki udostępniane są nie tylko na potrzeby zwiedzania, ale także organizacji różnego rodzaju konferencji, wydarzeń kulturalnych czy imprez komercyjnych.

fot. Marcin Giba
fot. Marcin Giba 

Pod koniec 2020 roku, również przy zaangażowaniu środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, kompleksowo zmodernizowano dawną sprężarkownię. Odnowiony budynek wspomaga proces rewitalizacji dzielnicy Niewiadom, stąd też pełni funkcję świetlicy środowiskowej oraz miejsca: spotkań dla lokalnej społeczności i prowadzenia działań kulturalnych.

fot. M.Koczy
fot. M.Koczy 

Ostatnim etapem rewitalizacji była modernizacja budynków nadszybia i maszynowni szybu Kościuszko, gdzie ulokowano multimedialno-interaktywną wystawę o charakterze popularno-naukowym pt. „Wiek Pary". Jest to wystawa ukazująca, w jaki sposób ujarzmienie sił przyrody przez człowieka w postaci pary wodnej jako nośnika energii radykalnie zmieniło nasz świat i nas samych. Wystawa ma charakter centrum nauki. Zwiedzający na poszczególnych stanowiskach będą mogli empirycznie poznawać zagadnienia techniczne i naukowe. Punktem centralnym ekspozycji jest maszyna parowa z roku 1920, która ponownie zostanie wprawiona w ruch w przy użyciu specjalnie zainstalowanego kotła parowego. Dwucylindrowa stulatka o mocy 1800 KM została wyprodukowana we wrocławskim zakładzie Linke-Hofmann-Werke AG - BRESLAU. Jej największą i najbardziej widowiskową częścią jest bęben linowy połączony z kołem zamachowym. Średnica bębna wynosi 6 metrów. Maszyna była przystosowana do ciągnięcia dwóch czteropiętrowych klatek. Wystawa stała z najważniejszym eksponatem – pracującą parową maszyną wyciągową – będzie od tej pory elementem głównym oferty Zabytkowej Kopalni Ignacy. Na realizację projektu miastu Rybnik udało się uzyskać unijne dofinansowanie w wysokości 4,5 mln zł w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego 2014-2020.

ATRAKCYJNA PRZESTRZEŃ

fot. M.Koczy
fot. M.Koczy 

Działania rewitalizacyjne uzupełniają dodatkowe prace budowlane i organizacyjne związane z kompleksowym przygotowaniem zabytku na potrzeby ruchu turystycznego – chodzi o nowy parking oraz przestrzeń rekreacyjno-wypoczynkową. W cieniu dwóch kopalnianych szybów na obszarze ponad 1 hektara powstał wyjątkowy teren. Całość inspirowana jest nieregularnymi, ulotnymi formami obłoków pary, nawiązującymi do charakteru miejsca.

fot. M.Koczy
fot. M.Koczy 

Jednym z elementów przestrzeni jest „Plac pary" – utwardzony placyk o nieregularnej formie w rejonie budynku szybu „Głowacki", gdzie atrakcją będzie fontanna parowa. Jest też plac zabaw dla dzieci, ogród doświadczeń z urządzeniami zabawowymi o charakterze naukowo-doświadczalnym, łąka rekreacyjna z elementami małej architektury oraz pergola zamykająca kompozycyjnie wnętrze urbanistyczne, funkcjonująca jako częściowo zadaszone miejsce wypoczynku. Na przykopalnianych terenach zbudowano też  kolejny w mieście rowerowy pumptrack. Koszt zagospodarowania terenu wokół kopalni Ignacy pokryje w większości unijna dotacja, w kwocie przeszło 5 mln zł.

SOWA CZYLI STREFA ODKRYWANIA, WYOBRAŹNI I AKTYWNOŚCI

Ofertę Zabytkowej Kopalni Ignacy doskonale uzupełnia SOWA czyli Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności. To minicentrum nauki z wyposażeniem o wartości około 1 miliona zł przekazane Rybnikowi przez Centrum Nauki Kopernik. W miejscu, gdzie przez prawie 230 lat fedrowano węgiel, w kwietniu 2022 r. ruszyła więc nowa działalność – w zadbanym zabytku ery przemysłowej rozpoczęło się wydobywanie wiedzy. Tu każdy, bez względu na wiek, może zmierzyć się z zadaniem godnym prawdziwego odkrywcy. SOWA składa się z dwóch części: wystawy z kilkunastoma eksponatami – stacjami badawczymi umożliwiającymi zwiedzającym samodzielne odkrywanie zjawisk i praw naukowych funkcjonujących w świecie oraz Majsterni pozwalającej ćwiczyć zdolność rozwiązywania zadań konstrukcyjnych i logicznych.

RUSZAMY PEŁNĄ PARĄ!

fot. M.Koczy
fot. M.Koczy 

Zabytkowy kompleks, którego całościowa modernizacja kosztowała prawie 40 milionów złotych, zostanie udostępniony zwiedzającym w całości – wraz ze wszystkimi planowanymi atrakcjami – w pierwszy czerwcowy weekend 2022 roku. Ruszamy pełną parą 4 czerwca! Data pełnego otwarcia kopalni Ignacy nie została wybrana przypadkowo. Wydarzenie wpisuje się w 230 rocznicę powstania Kopalni Hoym i rozpoczęcia wydobycia węgla kamiennego na ziemi rybnickiej. Wydarzenie otwierające będzie stanowić symboliczne zakończenie wieloletniego procesu rewitalizacji i adaptacji Zabytkowej Kopalni Ignacy na potrzeby nowych funkcji. Wydarzenie adresowane jest zarówno dla rybniczan, którzy będą mogli docenić potencjał tego miejsca, poczuć dumę ze swojego dziedzictwa i zyskać przekonanie, że ta inwestycja została zrealizowana właśnie dla nich, jak i gości spoza miasta. Wszak Zabytkowa Kopalnia „Ignacy" jest jedną z atrakcji popularnego Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Weszła też w skład największej europejskiej sieci zabytków związanych z epoką przemysłową, stając się częścią Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego ERIH. Obejmuje on blisko dwa tysiące obiektów rozsianych po całym Starym Kontynencie. Są to dawne zakłady przemysłowe, industrialne parki krajobrazowe czy interaktywne muzea. Łączy je wspólna industrialna opowieść i jeden cel związany z adaptacją zabytków techniki dla potrzeb atrakcyjnego spędzania czasu wolnego.

Festiwal otwarcia kompleksu odkryje walory Zabytkowej Kopalni Ignacy jako miejsca ciekawej rozrywki i mądrego odpoczynku. W sobotę, 4 czerwca od 12.00 kunszt i wyobraźnia artystów ulicy zderzy się z zabytkową przestrzenią dawnej Hoymgruby. W programie warsztaty i spektakle dla dzieci, parada steampunkowa, strefa gastro i relaksu, finałowe variete z rozświetleniem wieży widokowej oraz spektakl „Ślepcy" Teatru KTO. Idea festiwalu bazuje na koncepcji przenikania się światów, chwilami przenosząc widzów w świat snów i wynalazków, które niewiele różnią się od tych sprzed ponad 100 lat. To inscenizacje zarówno w postaci ruchomych elementów scenograficznych, jak i operowanych przez intrygujących bohaterów. Proponowane spektakle i widowiska skierowane są do najmłodszego widza, jak i dla całych rodzin.

Materiał promocyjny Partnera
Materiał promocyjny Partnera 

Program festiwalu „Ruszamy pełną parą"

12:00 Teatr Gry i Ludzie. Parada Steampunkowa
12:15 Teatr Barnaby „O rycerzu bez konia"
13:15 Parada i pokazy kuglarskie
13.30 Wesoły Cyrk Pana Pedrro
14.00-19.00 Teatr Delikates „Z głową w chmurach" (cykliczne, co pół godziny)
14:30 Teatr Gry i Ludzie. Parada Steampunkowa
14.45 Teatr Barnaby „Calineczka"
15.45 Parada i pokazy kuglarskie
16:00 Sambor Dudziński „Dźwiękowiązałka"
17.15 Teatr Gry i Ludzie. Parada Steampunkowa
17:30 Fundacja Sztukmistrze „Szafa Show!"
18.30 Teatr Gry i Ludzie. Parada Steampunkowa
18.45 Muzikanty „TANK"
19.30 Parada i pokazy kuglarskie
19.45 Sambor Dudziński „Dźwiękowiązałka"
21.00 Finałowe variété z udziałem Teatru Gry i Ludzie, kuglarzy i pirotechniki
21.30 Spektakl „Ślepcy" Teatru "KTO" (60 min)
22.45 Pokaz fontanny parowej

W programie także:

  • Wystawa "Wiek Pary" w kompleksie Szybu Kościuszko oraz pokazy maszyny parowej w promocyjnej cenie -50%,
  • strefa nauki i warsztatów kreatywnych dla dzieci i dorosłych,
  • przedpremierowa emisja filmu dokumentalnego „Ignacy, nasza kopalnia"
  • strefa gastro i relaksu
  • nocna iluminacja kompleksu Kościuszko od 21.00 do 1.00.

Szczegółowy program na stronie kopalniaignacy.pl

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi 
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.